KPI’s: Killers of Potential Innovation

Nou kom ik uit de school van alles zoveel als mogelijk meetbaar maken. Forecast, de upside en de downside, scenario’s doorrekenen realistisch, optimistisch en pessimistisch. In mijn leven heb ik onnoemelijk veel ROI, PBP, simulatie, Business Case en forecast modellen gemaakt. Modellen zijn zo vreselijk mooi als ze logisch zijn. Zo heb ik dus ooit voor Philips Consumer Products een simulatiemodel gebouwd dat vooraf niet kon volgens een bevriend hoogleraar met wie ik deze klus samen deed. Het was te complex en toch is het mij na dagen klussen, weinig slaap en een muisarm gelukt. Ik vind het leuk, ik ben er goed in en dus vragen mensen mij om ze hierbij te helpen. Management is er dol op: Modellen en Key Performance Indicators. Ofwel, mensen aansturen van achter je scherm.

Voor een potentiele opdrachtgever verdiepen we ons momenteel in de wereld van maatschappelijk verantwoord ondernemen en thema’s als recycling en upcycling. We willen niet zo maar roeptoeteren dus bereiden we ons goed voor. Zo kwam ik op de site van MVO Nederland opeens een artikel tegen over KPI’s. Key Performance Indicators, met andere woorden hoe kunnen we met dezelfde middelen de dingen sneller, beter, goedkoper en in grotere hoeveelheden maken. Klinkt logisch toch? Dan gaan we meer verdienen en is iedereen blij lijkt mij. Hele volksstammen zijn hier dagelijks mee bezig. Six Sigma, Black Belt, Lean zijn de zoekwoorden als je hier meer van wilt weten.

Hoe langer ik er over nadenk hoe meer ik mij afvraag waar al die modellen en KPI’s toe leiden in de praktijk. Vanmorgen kwamen spontaan drie dingen bij mij op en ik wil een paar vraagtekens zetten bij het nut van modellen: Standaardfouten, ongewenst gedrag en tegenhouden innovatie.

In ieder model zitten fouten en dus geef je vaak marges aan. Iets zit in de praktijk straks met een waarschijnlijkheid van x% tussen A en B in. Dit herinnert mij aan een gastcollege tijdens mijn studie in Rotterdam van iemand van het KNMI. Deze man was hoogleraar statistiek en hij zou onthullen hoe hij met 100% zekerheid de temperatuur kon voorspellen voor de komende week en wellicht langer. We zaten op het puntje van onze stoel. “Begin 20ste eeuw werd er gemeten met 15 weerballonnen” zei hij “en nu hebben we satellieten.” Dat was zo veel beter en er kwam zo’n hoeveelheid aan data vrij dat het weer voorspellen steeds makkelijker werd. Allemaal cijfers en technieken schoten over het scherm. “Schiet nou eens op” dacht ik bij mijzelf, vertel! De conclusie was onthutsend: “Morgen en de komende drie honderd jaar wordt het met 100% zekerheid tussen de -50C en +93C.” De tienduizend metingen voorspellen allemaal in een range van + of – een halve graad. Als je al deze foutmarges met elkaar vermenigvuldigt krijg je dus deze onzin voorspelling. Hoe meer indicatoren, hoe realistischer je model, hoe meer correcties, hoe groter de schattingsmarge en hoe minder je er aan hebt. Of ga ik nou te snel?

Ten tweede het eeuwenoude principe van wie schrijft die blijft. Wie ooit een model heeft gebouwd weet dat zodra je in formules gaat vermenigvuldigen er in ieder model gevoelige parameters zitten. Als bouwer ken je ze en je weet aan welke knoppen je moet draaien. Eigenlijk is dit het zoeken naar zelf verstopte paaseieren. Dit kan dus leiden tot ongewenst gedrag. Een mooi, denk ik fictief voorbeeld wordt gegeven door Ted van Lieshout, schrijver van onder meer het boek “Boer Boris gaat naar de markt”.

“Teneinde het aantal klachten te doen verminderen is krachtdadig opgetreden door het instellen van vertragingstechnieken, zoals het onvindbaar maken en onbereikbaar houden van telefoonnummers en het achterwege laten van informatie over het bestaan en de locatie van het klachtenloket. Daardoor is het aantal klachten zienderogen afgenomen en binnen amper vier weken zelfs geheel tot nul teruggebracht, zodat het klachtennummer kon worden opgeheven en het loket wegens gebrek aan belangstelling kon worden gesloten.”

Tot slot het belangrijkste punt wat mij betreft. KPI’s kunnen innovatie schaden: Killers of Potential Innovation. Alles gaat zo waanzinnig snel op het ogenblik. Omdat het tempo van innovatie toeneemt zal de voorspelkracht van modellen die op indicatoren uit het verleden zijn gebaseerd zijn in mijn ogen met dezelfde snelheid afnemen. Als we dus als directie gaan beslissen op basis van deze modellen dan gaan we innovatieve ideeën afschieten simpelweg omdat de uitkomsten van innovatieve ideeën niet in oude modellen passen. Innovatie gaat volgens mij over het doorbreken van bestaande patronen en het continu kijken of en zo ja hoe dingen slimmer kunnen. En als innovatie in je genen zit dan zal jouw organisatie de dingen wellicht slimmer doen dan je concurrenten. Grote kans dat je dan sneller, beter en meer kan produceren tegen lagere kosten. En zo niet dan waren we het er wel allemaal mee eens dat het een slim idee was en gaan we op naar het volgende winnende idee. Geen idee, klinkt wel logisch toch? Ik krijg er in ieder geval wel energie van. Zijn simulatie modellen en KPI’s dus onzin? Nee dat is te kort door de bocht. Ze vormen net als creatieve concepten een onderdeel van het besluitvormingsproces om dingen wel of niet te doen.

Erwin Redeman

Many2More

Leave a comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *